Is duiken met haaien gevaarlijk?
Haaien zijn grote en gevaarlijke dieren, toch?
Nou, niet helemaal. Natuurlijk zijn er soorten waar je beter wat voorzichtig mee kunt zijn — zoals de tijgerhaai of de oceaan-witpunthaai — maar de meeste haaiensoorten zijn eigenlijk bang voor ons. En dat is waarschijnlijk maar goed ook.
De meeste haaien staan niet bovenaan de voedselketen, wat betekent dat ze genoeg vijanden hebben. Daarom vermijden ze meestal alles wat vreemd is, veel spettert of lawaai maakt. Dus, duiken met haaien is niet per se gevaarlijk — zolang je maar weet hoe je je moet gedragen bij de soort die je tegenkomt. Je hebt vast gehoord over de incidenten bij de Egyptische Brother Islands met oceaan-witpunthaaien (Carcharhinus longimanus). De duikstek werd tijdelijk gesloten na een paar ontmoetingen tussen duikers en haaien — ontmoetingen die niet goed afliepen voor de duikers.
Ik heb ontelbare trips naar de Brother Islands begeleid en was verantwoordelijk voor de veiligheid van onze gasten onder water. Ik ben geen bekende haaienexpert, maar wél een ervaren gids — en ik deel die ervaring graag met jullie.
Een haaienparadijs midden in de Rode Zee
De Brother Islands zijn twee eilanden op volle zee, ongeveer zeven uur varen vanaf de Egyptische kust in de Rode Zee. Er is een groter eiland met een vuurtoren en een kleiner eiland op ongeveer een kilometer afstand, onder water verbonden door een diepe richel.
Ze liggen zo ver van de kust dat er in de wijde omtrek niets anders te zien is. De eilanden zijn militair terrein en behalve de vuurtoren is er niets dan rots. Nou ja — boven water dan.
Onder water is het een paradijs. Met hun steile, met koraal begroeide wanden zijn de eilanden een thuis of ontmoetingsplek voor talloze zeedieren. In het juiste seizoen kun je hier allerlei haaiensoorten tegenkomen: voshaaien, zijdehaaien, grijze rifhaaien, witpuntrifhaaien, tijgerhaaien, hamerhaaien, walvishaaien en natuurlijk de oceaan-witpunthaai — of longimanus.
Die laatste is voor veel duikers dé reden om naar de Brothers te komen. Er zijn wereldwijd maar twee plekken waar je regelmatig met ze kunt duiken. Maar waarom die fascinatie voor de longimanus?
Ik denk dat het komt doordat deze haai, met zijn brutale en nieuwsgierige gedrag, duikers er graag even aan herinnert wie de baas is. Hij is buitengewoon nieuwsgierig en bekijkt duikers het liefst van dichtbij — soms tot op een paar meter, of zelfs rakelings langs een camera. Spannende duiken dus!
Maar is het gevaarlijk om met een longimanus te duiken?
Nee — zolang jij als duiker weet wat je doet.
Als het misgaat
Enkele jaren geleden waren er vier incidenten met oceaan-witpunthaaien bij de Brother Islands. In een video die online rondging, kun je duidelijk zien dat de duikers zich niet juist gedroegen.
De longimanus is de koning van de bovenste waterlagen. En als je je misdraagt in het bijzijn van een koning — tja, dan kan dat gevolgen hebben. Een duiker verloor een stuk van zijn kuit in de kaken van de haai. De andere incidenten waren minder ernstig: een duiker hield bijtwonden op zijn heup en been over, en een ander had een kapotgebeten trimvest. Toch was het genoeg reden voor de Egyptische autoriteiten om in te grijpen en de duikstek tijdelijk te sluiten.
Halverwege maart werden de Brothers weer geopend, maar er is wel het een en ander veranderd.
- Boten mogen er niet langer ’s nachts blijven liggen.
- Organisch afval moet op minstens vijf mijl afstand van de eilanden worden geloosd.
- Er zijn nu vaste duiktijden ingesteld.
- Alle bemanningsleden en gidsen hebben een training gevolgd over haaiengedrag.
- Duikboten hebben nu speciale vergunningen nodig, en het aantal bezoekers per dag is beperkt.
Ben je nu veilig als je met een longimanus duikt? In elk geval veiliger. Er zijn minder prikkels voor de haaien, en duikers zijn zich veel bewuster van hoe ze zich moeten gedragen.
Hoe je veilig duikt met een oceaan-witpunthaai
Allereerst: onthoud dat het een wild dier is — en dat hij bovenaan de voedselketen staat. Hij gedraagt zich als een zelfverzekerde macho met grote kaken.
De longimanus hangt vaak rond bij boten, omdat daar altijd wel iets gebeurt. Meestal vind je hem onder de boten, op een diepte van vijf tot tien meter. Hij jaagt op zwakke of onoplettende “dieren” — degenen die zich niet juist gedragen.
- Ze reageren op afwijkend of vluchtgedrag, dus als duiker moet je dat juist vermijden. Laat zien dat je geen prooi bent:
- Blijf verticaal in het water hangen.
- Houd oogcontact met de haai en draai rustig met hem mee als hij langs je zwemt — dat laat zien dat je geen bedreiging bent.
- Blijf dicht bij je duikgroep.
- Zorg voor goed drijfvermogen — ga niet voortdurend omhoog en omlaag.
- Vermijd onnodig slaan met je vinnen of zwaaien met je armen.
Zwem nooit van de haai weg en draai geen rondjes om hem te ontwijken. Flapperende of onrustige bewegingen lijken op paniek of vluchtgedrag — precies wat een longimanus prikkelt.
Maak ook geen harde geluiden, kom niet tussen de haai en iets wat zijn interesse heeft (zoals voedsel), en beperk de tijd die je aan het wateroppervlak doorbrengt. Ga rustig het water uit, met zo min mogelijk gespetter.
Kortom: gedraag je niet als een prooi. Blijf rustig, blijf in de groep en laat jezelf zien — dan is er niets om bang voor te zijn. Je zult een veilige, onvergetelijke ervaring hebben met een van de meest indrukwekkende dieren van de oceaan.
